Để xã hội  duy trì được sự ổn định và phát triển, việc thiết lập kỷ luật, trật tự có vai trò quan trọng. Trong khi Nhà nước ban hành hệ thống pháp luật để duy trì trật tự trong xã hội, thì trong doanh nghiệp, người sử dụng lao động (NSDLĐ) cũng thiết lập kỷ luật nhằm đảm bảo ý thức chấp hành của người lao động (NLĐ), từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, đó là kỷ luật lao động. Tuy nhiên, cũng giống như pháp luật thường bị phá vỡ trật tự bởi hành vi vi phạm pháp luật, kỷ luật lao động cũng thường bị phá vỡ bởi hành vi vi phạm kỷ luật. Trước những biểu hiện tiêu cực này, đặt ra yêu cầu NSDLĐ phải có những biện pháp hữu hiệu nhằm xử lý những hành vi vi phạm để bảo đảm kỷ luật lao động được NLĐ tuân thủ một cách triệt để. Không giống như các hình thức xử lý kỷ luật khác, kỷ luật sa thải là hình thức xử lý ở mức cao nhất mà pháp luật cho phép NSDLĐ được quyền áp dụng đối với NLĐ có hành vi vi phạm kỷ luật lao động. NSDLĐ áp dụng hình thức xử lý kỷ luật lao động sa thải có tác động rất lớn đối với NLĐ bởi nó lấy đi việc làm của họ, đẩy họ vào tình trạng thất nghiệp, chính vì vậy mức độ ảnh hưởng đối với xã hội cũng rất to lớn.

Xuất phát từ những ảnh hưởng to lớn đối với NLĐ và xã hội mà biện pháp xử lý kỷ luật sa thải được pháp luật quy định khá chặt chẽ. Từ khi Bộ luật Lao động năm 1994 ra đời, những quy định về kỷ luật sa thải ngày càng được củng cố và hoàn thiện theo hướng phù hợp với chủ trương chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước, đồng thời giải quyết hài hoà mối quan hệ về lợi ích giữa NSDLĐ và NLĐ.

Vụ án Minh Nguyệt kiện Công ty Crown Agents

Chấm dứt hợp đồng theo quy định tại điều 17 của Bộ luật lao động

Tôi được nhận vào làm việc tại Văn phòng đại diện của Công ty Crown Agents (quốc tịch Anh) từ tháng 11 năm 2005 để làm quản lý dự án. Đến tháng 11/2004 thì được ký hợp đồng lao động không xác định thời hạn. Văn phòng đại diện của Công ty Crown Agents tại Hà Nội đang thực hiện  hai dự án là DANIDA và SEACAP. Tôi được bổ nhiệm giữ chức vụ Giám đốc dự án SEACAP còn ông Trưởng đại diện Văn phòng tại Hà Nội được kiêm Giám đốc dự án DANIDA.  Ngày 02/01/2007 tôi nhận được thông báo của ông Trưởng Văn phòng đại diện cho tôi nghỉ việc theo quy định của  điều 17 Bộ luật lao động vì lý do: Công ty mẹ ở Anh quyết định thay đổi cơ cấu tổ chức trong Văn phòng đại diện tại Hà Nội cụ thể là sáp nhập hoạt động mua sắm của của hai dự án trên và Công ty mẹ sẽ cử 1 người nước ngoài sang Việt Nam phụ trách, còn việc quản lý dự án thì giao cho ông Trưởng đại diện Văn phòng tại Hà Nội phụ trách. Do đó vị trí Giám đốc dự án của tôi không còn nữa nên Công ty cũng không đào tạo lại. Ngày 1/2/2007 Trưởng đại diện Văn phòng tại Hà Nội ban hành Quyết định cho tôi thôi việc theo quy định của điều 17 BLLĐ và thanh toán cho tôi các khoản tiền sau: một tháng tiền lương (tháng 1/2007), 4,5 ngày lương ( tiền phép chưa nghỉ của năm 2006), trợ cấp thôi việc theo quy định của Công ty (cứ mỗi năm làm việc bằng một tháng lương), một khoản tiền để tôi tự đào tạo lại (1.400USD và 2 tháng lương).

Theo tôi quyết định của ông Trưởng đại diện là hành vi đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật chứ không phải theo quy định của điều 17 BLLĐ vì dự án SEACAP vẫn đang được thực hiện, nên tôi đã quyết định khởi kiện Công ty ra Tòa án . Xin hỏi:

1. Tòa án cấp  quận hay cấp thành phố có thẩm quyền giải quyết vụ án này? 2. Ai là Bị đơn (Công ty Crown Agents  tại Anh hay Văn phòng đại diện của Công ty tại Hà Nội?)

3. Việc sáp nhập hoạt động mua sắm của hai dự án mà Văn phòng đại diện Công ty Crown Agents tại Hà Nội đang thực hiện có phải là thay đổi cơ cấu tổ chức không?

3. Nếu yêu cầu kiện của tôi được Tòa án chấp nhận thì theo quy định của luật, tôi sẽ được Công ty bồi thường những khoản tiền nào và  quyền lợi của tôi ra sao?                 

 HÔÏP ÑOÀNG LAO ÑOÄNG vaø NHÖÕNG VÖÔÙNG MAÉC trong vieäc giaûi quyeát caùc vuï aùn LAO ÑOÄNG

Caùc vuï aùn lao ñoäng laø moät loaïi aùn môùi ñoái vôùi Toøa aùn, trong quùa trình giaûi quyeát caùc vuï aùn lao ñoäng ñaõ phaùt sinh nhöõng vöôùng maéc veà toá tuïng vaø ñöôøng loái khi aùp duïng Boä luaät lao ñoäng. Do ñoù, Toøa Lao ñoäng Toøa aùn nhaân daân Thaønh phoá Hoà Chí Minh xaây döïng chuyeân ñeà neâu leân moät soá vaán ñeà phaùp lyù veà hôïp ñoàng lao ñoäng vaø nhöõng vöôùng maéc trong vieäc giaûi quyeát caùc vuï aùn lao ñoäng ñeå chuùng ta cuøng trao ñoåi, thaûo luaän nhaèm coù söï nhaän thöùc vaø aùp duïng ñuùng ñaén caùc quy ñònh phaùp luaät trong xeùt xöû vaø giaûi quyeát caùc vuï aùn lao ñoäng.

I-/ MOÄT SOÁ VAÁN ÑEÀ VEÀ HÔÏP ÑOÀNG LAO ÑOÄNG :

1/ Khaùi nieäm hôïp ñoàng lao ñoäng :

Ñieàu 26 Boä luaät lao ñoäng quy ñònh hôïp ñoàng lao ñoäng laø moät vaên baûn phaùp lyù (trong tröôøng hôïp kyù keát baèng vaên baûn), laø söï kieän phaùp ly (trong tröôøng hôïp hôïp ñoàng lao ñoäng thoûa thuaän baèng mieäng), ghi nhaän söï thoûa thuaän giöõa ngöôøi lao ñoäng vôùi ngöôøi söû duïng lao ñoäng veà vieäc laøm, tieàn löông, tieàn coâng, ñieàu kieän lao ñoäng, quyeàn vaø nghóa vuï cuûa moãi beân trong quan heä lao ñoäng.

Noäi dung chuû yeáu cuûa hôïp ñoàng lao ñoäng theo khoaûn 1 Ñieàu 29 qui ñònh phaûi coù nhöõng noäi dung chuû yeáu sau ñaây : Coâng vieäc phaûi laøm, thôøi giôø laøm vieäc, thôøi giôø nghæ ngôi, tieàn löông, ñòa ñieåm laøm vieäc, thôøi haïn hôïp ñoàng, ñieàu kieän veà an toaøn lao ñoäng, veä sinh lao ñoäng vaø baûo hieåm xaõ hoäi ñoái vôùi ngöôøi lao ñoäng.

Tuy nhieân, treân thöïc teá giaûi quyeát caùc tranh chaáp veà hôïp ñoàng lao ñoäng thì coù nhöõng vieäc maø quan heä giöõa caùc beân xuaát phaùt töø quan heä lao ñoäng nhöng do thoûa thuaän baèng mieäng neân noäi dung thoûa thuaän raát ñôn giaûn maø khoâng ñaày ñuû caùc noäi dung nhö khoaûn 1 Ñieàu 29 Boä luaät lao ñoäng ñaõ qui ñònh neân coøn coù yù kieán khaùc nhau veà thaåm quyeàn vaø thuû tuïc giaûi quyeát taïi toøa aùn: tranh chaáp lao ñoäng hay daân söï.

2/ Loaïi hôïp ñoàng :

 Ñieàu 27 Boä luaät lao ñoäng qui ñònh coù 3 loaïi hôïp ñoàng : hôïp ñoàng lao ñoäng khoâng xaùc ñònh thôøi haïn, hôïp ñoàng lao ñoäng xaùc ñònh thôøi haïn töø 01 ñeán 03 naêm vaø hôïp ñoàng lao ñoäng theo muøa vuï hoaëc theo moät coâng vieäc nhaát ñònh maø thôøi haïn döôùi moät naêm.

Ñoái vôùi hôïp ñoàng khoâng xaùc ñònh thôøi haïn, trong thöïc tieãn xeùt xöû, coù nhieàu caùch hieåu khaùc nhau, vieäc aùp duïng phaùp luaät cuõng coù nhieàu vöôùng maéc, coù quan ñieåm cho raèng ñaây laø hôïp ñoàng lao ñoäng laâu daøi, gaén keát giöõa ngöôøi lao ñoäng vaø ngöôøi söû duïng lao ñoäng suoát quùa trình toàn taïi cuûa doanh nghieäp, tröø tröôøng hôïp doanh nghieäp phaù saûn hoaëc giaûi theå. Cuõng coù quan ñieåm cho raèng hôïp ñoàng naøy ñöôïc chaám döùt khi ngöôøi lao ñoäng heát tuoåi lao ñoäng.

Ví duï :

- Xí nghieäp A ra quyeát ñònh ñôn phöông chaám döùt hôïp ñoàng lao ñoäng vôùi oâng B vaøo ngaøy oâng B troøn 60 tuoåi (ñeán luùc tuoåi höu trí), oâng B khôûi kieän yeâu caàu ñöôïc tieáp tuïc laøm vieäc vì hôïp ñoàng Xí nghieäp A ñaõ kyù vôùi oâng laø khoâng xaùc ñònh thôøi haïn. Yeâu caàu cuûa oâng A coù ñuùng phaùp luaät khoâng ?

- Tröôøng hôïp moät soá coâng nhaân vieân chöùc thuoäc bieân cheá cuûa Nhaø nöôùc tröôùc ñaây nay chuyeån sang kyù hôïp ñoàng lao ñoäng thì theo qui ñònh taïi Ñieàu 12 Nghò ñònh 198/CP phaûi kyù hôïp ñoàng lao ñoäng khoâng xaùc ñònh thôøi haïn. Nhöng tröôøng hôïp doanh nghieäp ñoù lieân doanh vôùi nöôùc ngoaøi trong thôøi haïn 20 naêm thì vieäc kyù keát hôïp ñoàng lao ñoäng xaùc ñònh thôøi haïn nhö theá naøo laø ñuùng phaùp luaät.

- Tröôøng hôïp ngöôøi lao ñoäng bò ñôn phöông chaám döùt hôïp ñoàng lao ñoäng traùi phaùp luaät nhöng ngöôøi lao ñoäng khoâng muoán trôû laïi laøm vieäc thì vieäc boài thöôøng tieàn töông öùng vôùi tieàn löông trong nhöõng ngaøy khoâng ñöôïc laøm vieäc theo Ñieàu 41 Boä luaät lao ñoäng ñöôïc tính ñeán luùc naøo laø ñuùng.

Theo chuùng toâi caàn hieåu nhö sau:

- Tröôøng hôïp ngöôøi lao ñoäng ñaõ ñöôïc kyù hôïp ñoàng lao ñoäng khoâng xaùc ñònh thôøi haïn nhöng sau ñoù ñaõ kyù laïi hôïp ñoàng lao ñoäng coù thôøi haïn, ñeán khi heát haïn hôïp ñoàng lao ñoäng, ngöôøi söû duïng ra quyeát ñònh chaám döùt hôïp ñoàng lao ñoäng vì ñaõ heát haïn, neáu phaùt sinh tranh chaáp veà vieäc chaám döùt hôïp ñoàng lao ñoäng thì caàn xem xeùt neáu vieäc kyù laïi hôïp ñoàng lao ñoäng coù thôøi haïn ñöôïc ngöôøi lao ñoäng töï nguyeän chaáp nhaän thì vieäc ngöôøi söû duïng lao ñoäng chaám döùt hôïp ñoàng lao ñoäng laø ñuùng (ñöôïc höôùng daãn taïi baùo caùo coâng taùc ngaønh Toøa aùn naêm 2000 cuûa Toøa aùn nhaân daân Toái cao).

- Khoaûn 2 Ñieàu 27 Boä luaät lao ñoäng qui ñònh khoâng ñöôïc giao keát hôïp ñoàng lao ñoäng theo muøa vuï hoaëc theo moät coâng vieäc nhaát ñònh maø thôøi haïn döôùi moät naêm ñeå laøm nhöõng coâng vieäc coù tính chaát thöôøng xuyeân töø moät naêm trôû leân, tröø tröôøng hôïp phaûi taïm thôøi thay theá ngöôøi lao ñoäng ñi laøm nghóa vuï quaân söï, nghæ theo cheá ñoä thai saûn hoaëc nghæ vieäc coù tính chaát taïm thôøi khaùc.

Trong thöïc tieãn coù vieäc tranh chaáp cuûa ngöôøi lao ñoäng veà vieäc bò ngöôøi söû duïng lao ñoäng kyù hôïp ñoàng lao ñoäng coù thôøi haïn döôùi moät naêm ñoái vôùi coâng vieäc coù tính chaát thöôøng xuyeân.

Ví duï : OÂng A ñöôïc moät toøa soaïn baùo kyù hôïp ñoàng lao ñoäng trong 06 thaùng vôùi coâng vieäc laø phoùng vieân. Heát haïn toøa soaïn ra quyeát ñònh chaám döùt hôïp ñoàng lao ñoäng. OÂng A yeâu caàu ñöôïc kyù laïi hôïp ñoàng coù thôøi haïn töø 01 ñeán 03 naêm vì coâng vieäc cuûa oâng laø coâng vieäc coù tính chaát thöôøng xuyeân. Yeâu caàu cuûa oâng A coù ñöôïc chaáp nhaän hay khoâng ?

Ñeå giaûi quyeát tranh chaáp naøy, chuùng ta phaûi hieåu ñuùng tinh thaàn cuûa khoaûn 2 Ñieàu 27: “coâng vieäc coù tính chaát thöôøng xuyeân töø moät naêm trôû leân” laø nhöõng coâng vieäc nhö theá naøo?...

3/ Chuû theå cuûa hôïp ñoàng lao ñoäng :

Theo Ñieàu 30 Boä luaät lao ñoäng qui ñònh chuû theå cuûa hôïp ñoàng lao ñoäng goàm :

+ Ngöôøi söû duïng lao ñoäng coù theå laø ngöôøi söû duïng lao ñoäng tröïc tieáp, coù theå laø ngöôøi söû duïng lao ñoäng caáp treân cuûa ngöôøi söû duïng lao ñoäng tröïc tieáp tuøy theo qui ñònh cuûa ñieàu leä doanh nghieäp.

+ Ngöôøi ñöôïc söû duïng lao ñoäng uûy quyeàn hôïp phaùp.

+ Ngöôøi lao ñoäng coù theå tröïc tieáp kyùkeát, hoaëc moät nhoùm ngöôøi lao ñoäng uûy quyeàn hôïp phaùp cho moät ngöôøi ñaïi dieän kyù keát (trong tröôøng hôïp naøy hôïp ñoàng coù hieäu löïc nhö kyù keát vôùi töøng ngöôøi.

Trong thöïc tieãn xeùt xöû coù moät soá tröôøng hôïp vöôùng maéc nhö :

a) Chuyeån tieáp hôïp ñoàng

Ví duï 1 : Gaàn heát haïn hôïp ñoàng lao ñoäng laàn thöù 1 ngöôøi söû duïng lao ñoäng ñaõ döï thaûo hôïp ñoàng lao ñoäng laàn thöù 2 theo maãu in saün ñöa cho ngöôøi lao ñoäng kyù, coøn ngöôøi söû duïng lao ñoäng chöa kyù. Chöa heát haïn hôïp ñoàng lao ñoäng thöù hai, ngöôøi söû duïng lao ñoäng thoâng baùo chaám döùt hôïp ñoàng lao ñoäng vôùi ngöôøi lao ñoäng. Ngöôøi lao ñoäng yeâu caàu ñöôïc trôû laïi laøm vieäc cho ñeán khi heát haïn hôïp ñoàng neáu khoâng thì ngöôøi söû duïng lao ñoäng phaûi boài thöôøng thôøi haïn coøn laïi cuûa hôïp ñoàng. Ngöôøi söû duïng lao ñoäng cho raèng hôïp ñoàng lao ñoäng chöa ñöôïc ngöôøi söû duïng lao ñoäng kyù neân khoâng caên cöù vaøo hôïp ñoàng ñoù ñeå giaûi quyeát.

Ñeå giaûi quyeát vuï aùn, chuùng tra phaûi ....

b) Uyû quyeàn kyù hôïp ñoàng lao ñoäng

Ví duï: Giaùm ñoác nhaø maùy tröïc thuoäc Coâng ty A kyù hôïp ñoàng lao ñoäng vôùi anh B trong thôøi haïn 01 naêm, töø 01/01/2000 ñeán 31/12/2000 nhöng khoâng coù vaên baûn uûy quyeàn cuûa Giaùm ñoác Coâng ty A, heát haïn hôïp ñoàng lao ñoäng, nhaø maùy vaãn tieáp tuïc söû duïng anh B nhöng khoâng taùi kyù hôïp ñoàng lao ñoäng. Ñeán 31/12/2001 Giaùm ñoác nhaø maùy ra quyeát ñònh chaám döùt hôïp ñoàng lao ñoäng vôùi anh B. Caùc quyeàn lôïi cuûa anh B buoäc ai thanh toaùn ? Thanh toaùn ñeán luùc naøo ?

Tröôøng hôïp neâu treân, ngöôøi kyù keát hôïp ñoàng lao ñoäng vôùi ngöôøi lao ñoäng khoâng ñöôïc ngöôøi söû duïng lao ñoäng coù vaên baûn uûy quyeàn hôïp phaùp, sau khi heát haïn khoâng kyù tieáp hôïp ñoàng lao ñoäng, khi xaûy ra tranh chaáp thì giaûi quyeát caùc quyeàn lôïi ngöôøi lao ñoäng phaûi .....

Kỹ năng đặc thù trong việc thụ lý vụ án lao động

Trong phần này, chúng tôi chỉ trình bày những kỹ năng đặc thù mà Thẩm phán cần lưu ý khi tiến hành thụ lý một vụ án lao động. Những vấn đề đã được đề cập trong phần kỹ năng chung cũng được áp dụng cho việc thụ lý vụ án lao động, do không có những điểm khác cơ bản nên không được trình bày lại ở đây.

1. Kiểm tra đơn khởi kiện và tài liệu, chứng cứ kèm theo đơn khởi kiện

Khi người khởi kiện nộp đơn khởi kiện vụ án lao động và tài liệu, chứng cứ kèm theo đơn đến Tòa án thì công việc đầu tiên của Tòa án là kiểm tra đơn khởi kiện. Về nguyên tắc, đơn khởi kiện vụ án lao động cũng phải có đầy đủ nội dung được quy định tại Điều 164 BLTTDS. Kỹ năng của Thẩm phán trong việc kiểm tra đơn khởi kiện đã được trình bày trong phần chung nên phần này xin phép không đề cập lại.

Sau khi kiểm tra đơn khởi kiện, nếu thấy đơn có đầy đủ nội dung được quy định tại Điều 164 BLTTDS thì công việc tiếp theo của Tòa án là kiểm tra các tài liệu, chứng cứ nộp kèm theo đơn khởi kiện. Tùy theo yêu cầu của người khởi kiện và quan hệ pháp luật có tranh chấp mà Tòa án kiểm tra tài liệu liên quan nộp kèm theo đơn khởi kiện. Do đặc thù trong việc giải quyết các tranh chấp lao động là hầu hết các tranh chấp lao động trước khi khởi kiện đến Tòa án đều phải qua hòa giải tại cơ sở, Tòa án chỉ thụ lý giải quyết khi việc hòa giải tại cơ sở không thành (trừ một số tranh chấp lao động cá nhân không bắt buộc phải qua hòa giải cơ sở) nên khi kiểm tra tài liệu, chứng cứ nộp kèm theo đơn khởi kiện, Tòa án cần lưu ý:

- Đối với các tranh chấp lao động cá nhân bắt buộc phải qua hòa giải cơ sở ( tranh chấp về tiền lương, về bảo hiểm xã hội giữa NLĐ đang làm việc với người sử dụng lao động, tranh chấp về việc thực hiện hợp đồng lao động….) thì kèm theo đơn khởi kiện, người khởi kiện phải nộp cho Tòa án những loại giấy tờ, tài liệu sau:

+ Những giấy tờ, tài liệu chứng minh cho quan hệ lao động giữa các bên tranh chấp: hợp đồng lao động, phụ lục hợp đồng….

+ Những giấy tờ, tài liệu chứng minh cho sự kiện tranh chấp

+ Biên bản hòa giải không thành của Hội đồng hòa giải lao động cơ sở (hòa giải viên lao động) hoặc tài liệu chứng minh các bên trong tranh chấp đã yêu cầu hòa giải nhưng Hội đồng hòa giải lao động cơ sở (Hòa giải viên lao động) không tiến hành hòa giải trong thời hạn 7 ngày kể từ ngày nhận được đơn yêu cầu hòa giải. Đây là tài liệu không thể thiếu được đối với những tranh chấp lao động cá nhân bắt buộc phải qua hòa giải cơ sở

 - Đối với tranh chấp lao động cá nhân không bắt buộc phải qua hòa giải cơ sở(được quy định tại khoản 2 Điều 166 BLLĐ) thông thường người khởi kiện cũng phải nộp cho Tòa án những loại giấy tờ, tài liệu chứng minh cho quan hệ lao động; những giấy tờ, tài liệu chứng minh cho sự kiện tranh chấp giữa các bên như: Thông báo chấm dứt hợp đồng lao động, Quyết định chấm dứt hợp đồng lao động (đối với tranh chấp về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật); Quyết định kỷ luật sa thải, biên bản họp kỷ luật (đối với tranh chấp về kỷ luật sa thải); Bản cam kết giữa hai bên về thời gian làm việc bắt buộc cho doanh nghiệp sau khi học; bảng tổng hợp chi phí đào tạo (đối với tranh chấp về bồi thường phí đào tạo).

 Ngoài những loại giấy tờ này ra, Tòa án cần lưu ý: mặc dù đây là những tranh chấp không bắt buộc phải qua hòa giải cơ sở, nhưng các bên có thể yêu cầu Hội đồng hòa giải lao động cơ sở (hòa giải viên) tiến hành hòa giải. Do đó, khi nhận đơn kiện, cán bộ thụ lý cần đọc kỹ đơn xem tranh chấp giữa các bên đã qua hòa giải cơ sở chưa. Nếu các bên trình bày tranh chấp của họ đã qua hòa giải cơ sở thì cán bộ thụ lý cần yêu cầu người khởi kiện nộp cho Tòa án giấy tờ tài liệu chứng minh việc hòa giải tại cơ sở không thành (Biên bản hòa giải không thành).

 Việc kiểm tra đơn khởi kiện và tài liệu, chứng cứ kèm theo đơn chỉ mang tính chất sơ bộ, nhằm kiểm tra xem việc khởi kiện có cơ sở để Tòa án thụ lý giải quyết không.

 Sau khi kiểm tra đơn khởi kiện vụ án lao động và tài liệu chứng cứ nộp kèm theo đơn khởi kiện Tòa án cần rút ra được những kết luận sau:

Thứ nhất: Người khởi kiện có quyền khởi kiện không?

Trong vụ án lao động thì những chủ thể sau có quyền khởi kiện:

- Các bên trong tranh chấp lao động, bao gồm: người lao động; tập thể lao động; người sử dụng lao động; cơ quan, tổ chức không phải là người sử dụng lao động nhưng có quyền, nghĩa vụ liên quan trong quan hệ lao động (như doanh nghiệp xuất khẩu lao động)

- Công đoàn cấp trên của công đoàn cơ sở có quyền khởi kiện trong trường hợp cần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tập thể lao động (khoản 2 Điều 162 BLTTDS)

Khi kiểm tra tư cách khởi kiện của người khởi kiện trong vụ án lao động, Tòa án cần lưu ý từng đối tượng cụ thể:

- Người khởi kiện là người lao động: Do đặc thù của quan hệ lao động, người từ 15 tuổi trở lên có thể tự mình tham gia ký kết, thực hiện hợp đồng lao động. Cho nên, khi quyền lợi của họ trong quan hệ lao động bị xâm phạm thì pháp luật cho phép người lao động từ 15 tuổi trở lên có quyền tự mình khởi kiện hoặc ủy quyền bằng văn bản cho người khác thực hiện việc khởi kiện. Nếu người lao động dưới 15 tuổi (trong trường hợp họ được pháp luật cho phép tham gia vào một số quan hệ lao động nhất định) hoặc người lao động có nhược điểm về thể chất hoặc tâm thần thì không thể tự mình khởi kiện mà việc khởi kiện được tiến hành thông qua người đại diện hợp pháp.

- Người khởi kiện là tập thể lao động: Trong trường hợp quyền và lợi ích hợp pháp của tập thể người lao động bị xâm phạm và họ muốn khởi kiện thì chủ thể thực hiện việc khởi kiện là Ban chấp hành công đoàn cơ sở. Ban chấp hành công đoàn cơ sở sẽ là tổ chức đại diện cho tập thể người lao động tại một đơn vị khởi kiện vụ tranh chấp lao động tập thể tại Tòa án.

- Người khởi kiện là người sử dụng lao động: Người sử dụng lao động có thể là cá nhân hoặc tổ chức. Trường hợp người sử dụng lao động là cá nhân khởi kiện thì họ phải từ 18 tuổi trở lên và phải tự mình thực hiện việc khởi kiện hoặc ủy quyền bằng văn bản cho người khác khởi kiện. Trường hợp người sử dụng lao động là tổ chức thì quyền khởi kiện được thực hiện thông qua người đại diện hợp pháp - là người đại diện theo pháp luật (giám đốc, tổng giám đốc) hoặc đại diện theo ủy quyền bằng văn bản.

CHUYÊN ĐỀ:

NGHIỆP VỤ GIẢI QUYẾT

TRANH CHẤP LAO ĐỘNG

I/ Khởi kiện vụ án dân sự về tranh chấp lao động:

Hình thức, nội dung khởi kiện được quy định tại Điều 164 BLTTDS.

Những lưu ý riêng cho đơn khởi kiện vụ án lao động:

* Đơn khởi kiện phải đưa ra nội dung chính của việc khiếu kiện. VD: Trong đơn khởi kiện của người lao động yêu cầu Toà án huỷ bỏ quyết định kỷ luật sa thải trái pháp luật, buộc người sử dụng lao động trở lại làm việc và bồi thường 3.000.000 đồng tiền lương tương ứng tiền lương trong những ngày người lao động không được làm việc. Như vậy, nội dung đơn khởi kiện phải thể hiện được các dữ liệu sau: thời gian người lao động làm việc với người sử dụng lao động, có ký HĐLĐ hay không? Công việc làm, mức lương? Quá trình thương lượng hoà giải, quyết định của Hội đồng trọng tài lao động cấp tỉnh (nếu có) và trình bày lý do khởi kiện.

Tuy nhiên trên thực tế, không phải lúc nào các chủ thể khởi kiện cũng có thể viết đơn khởi kiện đúng quy định của pháp luật, nên đơn khởi kiện có thể không đúng theo yêu cầu. VD như đơn khởi kiện không nêu lên các yêu cầu cụ thể mà chỉ yêu cầu giải quyết các chế độ theo quy định của pháp luật hoặc nội dung đơn không thể hiện được các thời điểm quyền và lợi ích của người khởi kiện bị vi phạm; thời điểm hoà giải của Hội đồng hoà giải lao đồng (hoà giải viên lao động)… nhưng vấn đề này rất quan trọng trong công việc thụ lý, nhằm để xác định thời hiệu khởi kiện còn hay hết.

Khi gặp những trường hợp đơn khởi kiện viết không đúng yêu cầu thì Thẩm phán không nên trả lại đơn kiện ngay mà nên hướng dẫn họ viết lại cho đúng yêu cầu. Chỉ khi đã hướng dẫn mà đương sự không chịu viết lại đơn thì Toà án mới trả lại đơn kiện.

* Các giấy tờ nộp kèm đơn như hợp đồng lao động, quyết định đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động hoặc quyết định kỷ luật sa thải, biên bản hoà giải không thành của Hội đồng hoà giải cơ sở hoặc của Hoà giải viên lao động (nếu có) đối với người lao động khởi kiện, còn đối với người khởi kiện là người sử dụng lao động (pháp nhân) thì phải có thêm giấy phép thành lập, hồ sơ lao động… Tuy nhiên, không phải lúc nào Thẩm phán cũng có thể bắt họ xuất trình được tài liệu chứng minh cho yêu cầu của mình. Chẳng hạn như trong vụ án đơn phương chấm dứt HĐLĐ, NLĐ không xuất trình được bản HĐLĐ (do chủ sử dụng lao động không ký HĐLĐ bằng văn bản với họ hoặc không giao hợp đồng lao động cho người lao động) thì cũng không phải vì vậy mà Thẩm phán không tiến hành thụ lý vụ án. Nếu thấy đúng là họ có quan hệ lao động (dù có thể là quan hệ lao động thực tế) quyền lợi của họ bị xâm phạm thì nên tiến hành thụ lý vụ án. Trong quá trình giải quyết vụ án sẽ thu thập chứng cứ sau.

II/ Điều kiện thụ lý:

a/ Người khởi kiện phải có quyền khởi kiện:

Lưu ý thêm về xác định năng lực hành vi tố tụng dân sự trong lao động.

Người có thẩm quyền khởi kiện vụ án lao động là người lao động, tập thể người lao động và người sử dụng lao động.

Theo Điều 161 BLTTDS: Cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền tự  mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp khởi kiện vụ án (gọi chung là người khởi kiện) tại Toà án có thẩm quyền để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Ngoài ra, trong trường hợp cần được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tập thể lao động thì Công đoàn cấp trên của công đoàn cơ sở cũng có quyền khởi kiện để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tập thể lao động được quy định tại khoản 2 Điều 162 BLTTDS: Công đoàn cấp trên của công đoàn cơ sở có quyền khởi kiện một vụ án lao động trong trường hợp cần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tập thể lao động do pháp luật quy định.

Trường hợp người khởi kiện là người lao động thì họ phải có năng lực hành vi tố tụng dân sự mà pháp luật dành cho họ. Theo quy định tại khoản 6 Điều 57 BLTTDS thì người từ  đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi đã tham gia lao động theo hợp đồng lao động thì được tự mình tham gia tố tụng về những việc có liên quan đến quan hệ lao động. Trong trường hợp này, Tòa án có quyền triệu tập người đại diện hợp pháp của họ tham gia tố tụng với tư cách là người đại diện theo pháp luật.